Afgelopen zondag werd in de kerk het nieuwe jaarthema bekend gemaakt: Kies! Kort, duidelijk en veelzijdig. Het klinkt eenvoudig: maak een keuze. Maar zo makkelijk is het niet. Veel mensen hebben graag een tweede optie, een plan B. Jakob, de zoon van Isaak en Rebekka, dacht er ook zo over.
Lees: Genesis 30: 25 – 31:16
Jakob heeft 14 jaar lang ‘gratis’ voor zijn oom Laban gewerkt. En Laban heeft ontdekt: dat was een goede investering. Jakob is gezegend door God, en die zegen strekt zich uit naar zijn omgeving. Daarom wil Laban zijn neef niet zomaar laten gaan. Nu Jakob, na 14 jaar, zegt: ‘ik wil naar huis’, vraagt Laban of hij wil blijven. Nu wel tegen betaling.
Ze maken een afspraak: Jakob blijft – zonder vergoeding – voor Labans kudde zorgen. Maar de afwijkende dieren zijn voor hem: de volledig zwarte schapen en de gevlekte en gespikkelde geiten.
Laban en Jakob zijn allebei herders. Ze weten: een zwarte ram of ooit krijgt eerder zwarte lammetjes dan een witte ram of ooi. Geiten met een eenkleurige vacht krijgen minder vaak geitjes met gestreepte of gespikkelde patronen. Laban haalt daarom snel alle zwarte schapen en afwijkende geiten uit de kudde. Hij brengt die drie dagreizen ver weg. Er is geen schijn van kans dat Jakobs kudde kan paren met de afwijkende dieren. Daarmee is niet gezegd dat er helemaal geen jongen komen die Jakob mag houden; de kans is alleen een stuk kleiner (volgens Grok: tussen de 8 – 25% per worp).
Wat is Jacobs reactie? Hij weet dat God hem heeft beloofd dat Hij bij Jakob zal zijn Hij (Genesis 28: 13 – 15). Op die belofte vertrouwen is de juiste keuze.
Maar Jakob heeft een plan B: bijgeloof. Eeuwen lang geloofde men dat wat een moeder tijdens de zwangerschap overkwam invloed had op de baby. Had de moeder bijvoorbeeld heel veel zin in aardbeien, maar kreeg ze die niet, dan kreeg het kind, zo dacht men, een aardbeienvlek.
Zo dacht Jakob ook : als de bronstige geiten takken met strepen en vlekken zien, dan werpen ze gestreepte en gevlekte jongen. Als de geiten en schapen in de richting kijken van Labans kudde, dan krijgen ze zwarte en afwijkende jongen. Het is puur bijgeloof. Jakob vertrouwt op zijn eigen sluwheid, zijn eigen plannetjes, zijn eigen methodes.
Natuurlijk, Gods beloften zijn geweldig. Maar het lijkt Jakob slim om een ‘plan B’ te hebben. Dat is Jakobs hele levenshouding: God mag best zijn zegje doen, en Gods zegen wordt met twee handen aangepakt. Voor de rest moet Hij niet in de weg lopen. Jakob dopt zijn eigen boontjes wel.
Dat heeft hij zijn vrouwen ook geleerd. Als Jakob aan Rachel en Lea vertelt dat God hem heeft opgedragen om terug te gaan naar zijn geboorteland, dan reageren ze: ‘Wat hebben wij hier nog te zoeken? Er valt van onze vader niets meer te erven. Hij heeft ons immers als vreemden behandeld door ons te verkopen en ook al ons geld nog op te maken! Alle rijkdom die onze vader door God is afgenomen, komt ons en onze kinderen toe. Doe dus maar wat God je opdraagt.’
Ze gehoorzamen God niet omdat Hij een opdracht geeft. Ze kiezen niet voor onvoorwaardelijke gehoorzaamheid aan God. Ze doen het omdat ze verwachten daarmee beter af te zijn. Hun plan B is: weggaan levert meer op. Zolang God ideeën heeft waarvan ze denken dat die goed zijn, willen ze best gehoorzamen. En zo niet, dan is er wel een plan B.
Deze keuzes van Jakob en zijn vrouwen hebben negatieve gevolgen. Jakob vlucht als een dief in de nacht weg bij Laban. Rebekka, zijn lievelingsvrouw, neemt van huis een afgod mee – per definitie de verkeerde keuze. Jakobs kinderen leren dat een ‘plan B’ zinvol is: als je broer een vervelende man is, dan verkoop je hem toch als slaaf? Pas na een worsteling met God leert Jakob het af om zelf plannen te maken, maar het zaad voor veel ellende is dan al gezaaid.
Hoe zit het met jou? Durf jij echt te vertrouwen op God. Wil je Hem volgen zonder een ‘plan B’ te maken? Zijn Gods woord en beloften genoeg om gehoorzaam door te gaan?
Dat is niet makkelijk. Het is aantrekkelijk om zelf je lot te bepalen. Maar als je dat doet, ontdek je: God volgen brengt je waar je moet komen. Je eigen plannen brengen geen rust.
De Bijbelteksten in dit blog zijn ontleend aan de NBV21 © Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap 2021, tenzij anders aangegeven.
De tekst van dit blog is gebaseerd op een preek die ik op 30 augustus 2026 heb gehouden in de Pinkstergemeente Jozua in Nijmegen.
De hele preek zien? Klik hier.
